Angal ordinaria è betg la nossa coreografia. Pero la musica vetiers...

Ena coreografia cun bastunets tiers “Ordinary” dad Alex Warren cun la terza classa.

Durant las davosas emdas on igls unfants dalla amprema classa amprandia d’ancanoscher igls animals nateivs. Igls unfants on amprandia igls differents animals, on observo pi exact lour peil ed on exercito da distinguer e classifitgier igls differents fastez.

Igl punct culminont :  Scu finiziun dalla tematica vagn nous banduno la stanza da scola ed ischans ias ansemen cugl Parc Ela e cugl guardiatgatscha Sep Antona Bergamin alla tschertga da fastez ainten la nateira.

Schibagn tgi vagn laschea a tgesa las gianellas e vagn gia paca neiv aint igl noss conturn da scola, vagn nous tuttegna pudia scurveir differents fastez ed amprender bler. Igl guardiatgatscha ò declaro a nous tge animals tgi èn da viadi durant igl anviern e scu tg’ins po distinguer e classifitgier igls differents fastez.

Igl è sto en fitg bel, interessant ed instructiv avantmezde ainten la nateira – ena bela regurdientscha.

An nossa mensa a Savognin, noua tgi nous cuschinagn per tot igls unfants (er per la meisa da mezde a Salouf), procuragn nous mintga de pigl bagnesser da 60 anfignen 90 scolaras e scolars – dalla scoligna sur la scola primara anfignen tar la superioura. Nous cuschinagn per scolaras e scolars tgi son betg eir a tgesa da mezde u tgi lessan passantar igl giantar ansemen cun lour ameias ed ameis. Davos nous schea en onn plagn novas experientschas culinaras. Nous lagn betg simplamaintg sarveir pasts. Nous lagn sviglier e promover igl plascheir da scuvrer novs gosts e stgaffeir en li noua tg'igls unfants amprovan gugent novas speisas.

Uscheia cultivagn nous er ena tradiziun culinara: tratgas scu malungs u plain in pigna pon betg mantger segl noss plan da menu, uscheia tgi chel bagn cultural resta veiv. Infurmaziuns interessantas sur dalla derivanza u preparaziun dallas victualias accumpognan igls giantars. Uscheia intermediainsa an moda simpla saveida sur digl noss nutrimaint, sainza tgi la pôssa da mezde vign disturbada – la mensa resta en li da recreaziun, noua tg’igls unfants gudognan nova forza pigl mintgade da scola.

Nossa ferma colliaziun regiunala sa mossa ainten la collaboraziun strètga cugls affars locals. Nous retiragn la nossa tgern directamaintg dalla mazlareia Peduzzi a Savognin, dantant tgi la verdura staschunala e las lanteglias dereivan digl bagn puril Christen a Vazerol. Igls ovs furnescha igl bagn puril Uffer da Cunter ed igl caschiel retirainsa directamaintg dalla Nossa Caschareia a Savognin. La qualitad ota digls products sa mossa per exaimpel ainten las nossas sosas da salata fatgas sezzas. Er la sosa da tomatas tgi nous purschagn agls unfants vign fatga da tomatas frestgas.

Antras la renunztga cunsciainta a substanzas additivas artifizialas savainsa porscher agls unfants en'alimentaziun sanga tgi promova la concentraziun. Chegl è en prancepi impurtant tg'ans stat fitg a cor e tgi nous ademplign mintga de cun blera premura, gronda passiun e persvasiun profonda. Nous lagn sustigneir igls unfants optimalmaintg antras victualias naturalas, uscheia tg’els pon returnar rinforzos e plagn energeia all'instrucziun. Antras las veias da furniziun curtas garantign nous betg angal products frestgs, nous prestagn er ena contribuziun ecologica impurtanta, la quala nous relaschagn alla proxima generaziun.

Nous ans legragn gio fitg segl proxim onn da scola, cura tgi pudagn beneventar tot igls unfants ainten la nova mensa a Savognin e cuschinar per els cun cordialitad.

Sot igl suandont link cattez en'inspiraziun per en recept simpel Kartoffeltätschli

«Igl è sto fitg legher dad eir cun skis.»

«Ia sung sto sen la muntogna gronda.»

«Igl pi cool ègl sto da far la cursa.»

«Tots on clamo: hop, hop, hop!»

«Ia sung eida cun la pendiculara.»

«Igl bel è sto dad eir adretgor.»

«Ia vign gugent sen la muntogna.»

«Giuier cugls skis è sto fitg bel.»

«Ia va fatg igl pi gugent curvas.»

«Igl è sto bel dad eir cun pendiculara.»

«Eir sen la pista gronda è sto super.»

«Eir cun skis è igl pi cool.»

L’antschatta schaner on passanto 108 unfants dalla 1. anfignen 6. classa lour deis d’anviern polisportivs dafora ainten la neiv. Malgro temperaturas fitg freidas – la dumang per part sot -10 grads – è sa musso per gronda part igl suglegl durant chell’emda. Bagn vistgias e plagn mutivaziun èn igls unfants mintga de sa mess sen veia per lour activitad.

Durant quatter mez deis on tot igls unfants visito la scola da skis. An pitschnas gruppas è nia exercito, reis bler ed ampruo da sa migliurar. En unfant ò scretg cun entusiassem: «Igl eir cun skis m’ò plaschia, perchegl tgi nossa gruppa era fitg divertenta.» Oters on rapporto cun luschezza davart lour progress: «Ia va amprandia dad eir cun skis parallel.» Er la participaziun è neida apprezieida spezialmaintg: «Cool era tg’igl scolast da skis ans dumandava adegna, tge pista tgi nous lagn eir.»

Durant igls ulteriours treis mez deis on igls unfants pudia tscherner – ainfer las classas – ord en program variia. A disposiziun stavan: eir cun gianellas (chegl ò stuia neir annullo causa dalla mancanza da neiv), giuier ainten la neiv, eir cun bob, eir segl glatsch, trer tschoccas e cursa lunga. Uscheia on els rimno bleras experientschas spezialas. «Nous vagn reis fitg bler chest’emda, igl highlight era eir cun bob», ò scretg en unfant; en oter ò agiunto: «Ia sung sto sursto quant cool tgi passlung è.» Er schi cursa lunga n’era betg simpel per tots – «per me erigl fitg difficil» – era igl plascheir ed amprender adegna aint igl center.

Naturalmaintg ègl er do sfeidas: paca neiv, pistas glatschedas ed enqualtgi pitschna collisiun durant la schlittada. Tant pi bel tg’igl è sto cler alla fegn: «Per furtegna nign tg’è sa blesso.» Nunamblidabel è rasto igl sguard aint igl tschiel, cura tgi la 5avla classa era cun stadal ed «igls F-18 e las arblangas èn sgulos sur igl Piz Martegnas.»

Igls deis polisportivs èn stos signias da muvimaint, novas experientschas e blera legreia. U scu tgi en unfant ò resumo bagn: «Igl era freid, pero er cooooo(l).» Blers sa legran gio segl onn tgi vign– igl pi gugent «cun daple neiv».

Tge dattigl pi bel antschatta december - da spitgier sen l'amprema neiv u sen Son Niclo?

Pi spert passa igl taimp cun zamberger, cantar, far pups da pasta, far tarmagls ed anc bler oter. Quatter deis ògl suaro stupent ainten l'antiera Villa Aurora: Daniela e Rita on fatg cun gronds e pitschens pups da pasta! Tge buntad e tge plascheir per mintg'unfant da pudeir purtar a tgesa igl sies agen pup da pasta!

Igls 5 da december erigl tots plagn tschaffen da pudeir antupar Son Niclo ora Crap Barnagn:

«Stagn chiettigns e tadlagn bagn, en scalign schi cler saragn: Ossa saia tgi el vign, bagn chegl è igl sies scalign! Gling-e-ling-e-ling, ih-ah, ih-ah, noss bung Son Niclo è no, gling-e-ling-e-ling, ih-ah, ih-ah, noss bung Son Niclo è no...»

Ma tadle gist vusez l'antiera canzung tgi igls unfants on canto per Son Niclo:   Audio 1

Cunchegl tgi Son Niclo ò la seria er anc dad eir tras igl gôt per eir a tgesa tigls unfants, vainsa tots angraztgea ad el ed ad Anselm e giavischia a Son Niclo, tgi el vegia ena gliterna tgi sclarescha e mossa ad els la veia da notg tras igl gôt:

«Sclarescha gliterna profond aint igl cor, da freid e stgiraglia less ia neir or, cunfiert e speranza ans dast cun tia gleisch, tgi te mai sa steidast fiss igl mies giaveisch.

Sclarescha gliterna fò cler dapertot, cun tè sen mias veias am fermigl navot, curasch dast a me cur’ tgi tschessa la gleisch, tgi te mai sa steidast fiss igl mies giaveisch.»

Cò canto digls unfants dalla scoligna per Son Niclo e per tots chels tgi dovran enpo gleisch e tgod ainten lour veta: Audio 2

Cuntaints dallas bungas tgossas e digl bel inscunter cun Son Niclo èn igls unfants turnos anavos tar la Villa Aurora cun lour mussadras. Lò on tots anc pudia galdeir la buna marenda, la bela cumpagneia, la neiv nova ed ena bela istorgia tgi Daniela ò rachinto. Scu bela conclusiun vainsa anc salto igl bel solt tgi la 6. classa veva musso agls unfants da scoligna an occasiun da lour festa d’Advent.

Agiunto cattez en pêr impressiuns or da nossa scoligna e dall'antupada cun Son Niclo ed Anselm.

Nous, la 6. classa, vagn las davosas emdas preparo intensivamaintg nossa festa d'advent per l'antiera scola. Nous vagn amprandia en solt e diversas canzungs da Nadal e vagn creo ena preschentaziun da PowerPoint cun en'istorgia da Nadal. Las provas pretandevan blera concentraziun, pazienztga e collaboraziun.

En'ulterioura part impurtanta dalla nossa preparaziun era en project da zamberger: An tot vainsa produtgia 144 tgapitschas da Nadal cun ena surpresa da tschigulatta, uscheia tgi tot igls unfants dalla scoligna ed igls scolars e las scolaras dalla primara on pudia piglier a tgesa ena regurdientscha dalla festa d'advent. Er schi la lavour ò duvro bler taimp, ans ò ella fatg bler plascheir e rinforzo noss spiert da cuminanza an classa.

Igl de dalla festa d'advent eran nous tot agitos. Scu amprem vainsa musso allas scolaras ed igls scolars dalla primara ed agls unfants dalla scoligna igl noss solt. Siva vainsa preschento a tot igls unfants ed allas persungas d'instrucziun noss'istorgia da Nadal cun igl tgavroul Bambi e canto las canzungs tgi vagn amprandia an scola. Alla fegn ò l'antiera scoligna e scola primara salto communablamaintg tar la canzung "Snowman" igls solts tgi vagn amprandia la dumang.

Aint igl noss atelier creativ on seis unfants dalla 1. – 3. classa creo agens filmigns d’animaziun. Dall’amprem’ideia anfignen alla fegn digl film on igls/las cineastAs percurria uscheia igl antier process digl filmar.

Cun ageid d’en kino da polesch è nia visualiso e declaro igl prancepi digl film da stop-motion. Ena curta invista ainten films d’animaziun on alloura do l’inspiraziun per cattar atgnas scenas da filmar.

All’antschatta èn las ideias rimnadas neidas malagedas e descretgas curtamaintg. Alloura on igls unfants sa mess alla tschertga dallas requisitas basignevlas, antschet a crear/luvrar ve dallas culissas ed a planisar igls effects spezials. Igls/Las scolarAs on amprandia igl adiever dalla camera e cun gronda pazienztga filmo la sia scena maletg per maletg.

Scu finiziun on els/ellas agiunto, cun ageid d’ena app, la musica, atgnas ramours ed en tetel per igl sies filmign.

Cun blera fantascheia, cun anschign manual e digital e cun ena stupenta lavour da team on igls/las cineastAs creo dus filmigns da stop-motion unics!

Chest aton ò la 4. classa primara pudia passantar quatter avantmezdes aint igl liber. Igls collaboratours digl Parc Ela on preparo per nous chels avantmezdes cun quatter differents temas.

Igl amprem venderde vainsa luvro tigl tema insects. All’antschatta vainsa gia en’introducziun, siva ischans ias alla tschertga d’insects. Er sch’igl era en po surtratg e pluschinava tranteraint, vainsa tuttegna tschif varsaquants insects.

Igl sagond venderde vainsa amprandia a canoscher migler las seivs veivas. Igl amprem vainsa fatg en lotto cun tschartger differentas tgossas dallas tgaglias aint igl conturn. Siva vainsa anc amprandia a canoscher igls animals tgi veivan ainten las seivs veivas.

Igl terz venderde ischans ias alla tschertga da reptils. Er schi vagn betg gia igl cletg da cattar ena zerp, vainsa tuttegna pudia amprender bler. Catto vainsa en amfibi, numnadamaintg en salamander.

Igl davos venderde vainsa pudia eir cugls velos aint a Tinizong a far most. Siva d’aveir rimno la meila ed enqualtgi peir, vainsa taglea or dalla fretga las parts marschas. Cura tgi chella lavour è stada fittada, vainsa pudia smatger la fretga cun la torcla. Igls unfants on decoro las butteglias ed on pudia purtar a tgesa en bung most.

Treis postas ò la Scola primara Surses amplania per eir vers Beiva. L'amprema anfignen la seisavla classa on profito dalla pôssa da tgatscha ed on fatg la viandada d'aton.

Arrivos a Beiva èn la 4.- 6. classa spertas sa messas sen veia vers igl cunfegn digl gôt. La strapatschas dalla veia teissa è neida remunerada cun ena vista magnifica sur las muntognas dalla Val Surses. Passos igl pitschen Lai Murter era gio da vaseir da gliunsch l'alp Natons. La fegnameira per la pôssa da mezde. Las scolaras ed igls scolars on musso cundiziun ed èn nias ad ouras a Natons.

Lò spitgivan gio igls unfants dalla 1.-3. classa. Chels on pudia antschever la viandada d'aton a moda en po pi patgifica. Arrivos a Beiva è igl amprem nia conquisto la plazza da giuier. Siva d'aveir fatg ballasoua, scliviglia e saglia anse ed angiu, èn igls unfants dallas classa bassas er sa mess sen veia vers Natons. La veia igls ò mano igl amprem lung la Gelgia e siva sen la Veia Surmirana anfignen Natons. Cunchegl tgi las tgommas curtas èn filadas tot a mordio è perfign sto taimp avonda per rimnar e lascher gustar omgias ed izungs.

La pôssa da mezde ò l'antiera scola primara fatg a Natons e siva on tots ansemen fatg igl davos toc dalla viandada d'aton, Natons - Plang Pitschen - Sur. I vagn bagn fatg impressiun a chellas persungas tgi vagn antupo. Daple tgi tschentadiesch persungas onigl gia da lascher sper els or sen la senda u tgi daple tgi tschentadiesch èn ias ord veia ed on fatg plaz ad els.

E gio èn las treis postas puspe neidas per igls unfants a Sur. Cuntaints, pero er en po stanchels, èn tots turnos sangs e frisch a tgesa.

Durant igl rom da nateira, uman e societad ans fatschentainsa actualmaintg cugl tema bagn puril e tranter oter er cun la veia digl latg. Uscheia vainsa pudia far ena visita tar la caschareia Savognin.

Gio tar l’antrada vainsa s’accurschia, cò vign luvro sober. Igl amprem vainsa gia da desinfectar igls mangs, trer en schurmetg blo sur igls noss calzers e metter ena tgapitscha da teila sur igls noss tgavels. Pir alloura vainsa pudia antrar an la caschareia – scu dretgs spezialists.

Patrick, igl cascheder ans ò mano tras la caschareia ed ò musso scu tgi caschiel, mutschli, jogurt e bler daple vign produtgia. Spezialmaintg impressiunonta è stada l'igleida aint igl grond schler da caschiel – lò s’amplungan ena massa caschielas. Tscherts unfants on gio or da precauziun tignia saro igl nas cura tg’els èn antros – igl caschiel madeira betg angal, el savoira er bravamaintg. 

Alla fegn vainsa er pudia sager igl caschiel tgi vign fatg ainten la caschareia. Uscheia è nossa excursiun tar la caschareia betg angal stada instructiva – ella ans ò er gusto bagn.

Igls unfants sa legran mintg'onn, cura tgi schagn tgi igl pulicist vigna sen visita.

Corsin Farrér fò gio blers onns l’instrucziun da traffic per nossa scoligna. Chest onn vainsa gia per l’amprema geda la part teoretica cun tot igls 35 unfants oravant, segl plaz dalla Villa Aurora.

Ena gruppa da scoligna è eida cugl pulicist segl Stradung a trenar chegl tgi vevans gio exercito durant l’emda passada tar la strefla da zebra improvisada an scoligna e giun Grava :

 FARMAR, VURDAR, TADLAR E SCHI VIGN NIGN AUTO, TRAVERSAR

…. vurdar anve, vurdar annò e gio ist chive.

L'otra gruppa è stada avant giantar tigl Stradung ed on traverso la strefla da zebra varsaquantas gedas. Las mussadras on accumpagnea las dus gruppas durant tot la dumang.

Igl punct culminond è anc sto da vaseir igl auto da pulizeia e tot igls regals tgi igl pulicist ò purto.

Speragn tgi l’instrucziun porta fretg e tgi er igls automobilists seian pertscherts tgi unfants, tgi portan la tschinta da scoligna, èn magari spontans e sa cumbleidan er chi e lò sen veia a scoligna.

Plagn tensiun e marveglias ischan nous dalla 2. superioura ansemen cun nossa catecheta Sibylla Demarmels ed igl president digl cumegn baselgia evangelic da Savognin/Beiva, Helmut Andres partias la dumang bôd digls 4-12-24 cun Mountain Tours Gmbh vers Glion. Nous vevans nign’ideia, tge tgi ans spetgess chests dus deis da religiun an la clostra e tgesa d’antop se Glion. Rivos an la tgesa d’antop ans ègl spertamaintg nia partschert tgi nous amprandagn a canoscher enpo igl mintgade dallas soras da Glion. Nous vagn surtot amprandia a canoscher Sora Madlen. Ad ella vainsa dastgea tschantar dumondas e della ò rachinto avertamaintg sur digl sies veiver e sia clamada scu sora an la clostra a Glion. Chegl ans ò faszino. Tranter oter vainsa anc dastgea furmar cuppas or d’arschiglia e las arder an furn oravant. Cun ena meditation dallas perlas dalla cardientscha vainsa sen ena moda speziala amprandia tge tgi talas perlas òn per ena muntada. Nous vagn er dastgea piglier part allas vespras ed agl laudes. Chegl era a nous betg anc ancunaschaint. Sora Madlen ò anc rachinto a nous la muntada dallas figuras dalla staletta. Ena bellezza ègl sto. Scu finiziun vainsa anc scretg ena poesia sur digl tschiel.

Über den Wolken tanzen sie, kunterbunt wie die Galaxie.
Tote Menschen sprechen nie, doch sie fühlen die Melodie.
Sie treten durch das Himmelstor und steigen zum Paradies empor.
Gott, der Herrscher und Beschützer führt zum Licht, dem Seelenhüter.
Frei wie unser Glaube, ist eine weisse Taube.
Berühren sich Himmel und Erde, spürst du seine Stärke.
Das Leben im Himmel ist schön und lang, so wie Engelsgesang.

La streietta ed igl corv Abraxas eran igls noss accumpagneders durant chest onn da scola – digl amprem de da scola anfignen tigl grond final curt avant las vacanzas da stad. Igls unfants dall’amprema anfignen terza classa dalla scola primara on canto, exercito e zambergea plagn anim durant igl davos onn da scola.

Digl til da tschever èn igls unfants sa transfurmos an streias e corvs cun costums tgi on zambergea durant las lecziuns dad art tecnic ed art textil. Er igl de da sport era plagn magia – en percurs striuno tgi pretandeva anschign, perseveranza ed abilitad da cooperar scu team.

Igl punct culminont: igl noss musical “la streietta“ curt avant la fegn digl onn da scola. Durant bleras emdas on igls unfants exercito cun plascheir e grond angaschi. Cun îgls glischonts e plagn luschezza on els pudia preschentar igl musical. L’occurrenza davant en public numerous è sto en grond success. Igl entusiassem era grond, igl applaus lung ed igls unfants plagn legreia.

En project communabel, cun bleras belas regurdientschas.

En avantmezde vagn nous disloco l'instrucziun aint igl gôt. Igls unfants na on betg angal scuvert la nateira cun tot igls senns, mabagn er sa profundos an igl tema matematic la simmetria. Cun pitschens spievels èn igls unfants sa mess alla tschertga da furmas simmetricas aint igl gôt. Sessour vainsa fatg tagls da forbesch simmetrics or da figlias tgi vagn rimno. Mintga unfant ò ultra da chegl tschartgea dus objects naturals uscheia sumigliaints scu pussebel. Chels èn alloura nias integros an en memori da simmetria per l’antiera classa. Ena bela colliaziun d'experientschas naturalas e matematica. Anavant vagn nous er amprandia d’ancanoscher enqualtgi plantas indigenas – tranter oter igl laresch, igl pegn, la tgaglia da coller ed igl ascher. Nous ans legragn da pudeir passantar bagnspert anc en’eda en de d’amprender aint igl gôt. Durant la proxima visita ans occupainsa cugls animals digl gôt. Igl avantmezde aint igl gôt è sto per igls unfants en'experientscha preziousa plagn scuvertas, muvimaint e plascheir d'amprender communablamaintg.

Dispeta segl plaz da pôssa – nign problem! Las scolaras ed igls scolars dalla 1. – 3. classa primara a Salouf son ossa scu tgi els son discorrer cugl cor. An en workshop da treis parts dalla lavour sociala on els ansemen cun lour scolastas da classa amprandia giuiond dad eir anturn cun conflicts sen la stgela da pasch.

Aint igl center è sto igl schinumno lungatg dalla giraffa, ena communicaziun sainza violenza tenor Marshall Rosenberg adattada per unfants. La giraffa cun igl sies grond cor ed igl sies migler amei igl louf èn davantadas figuras simbolicas per en lungatg cun attenziun e respect.

Scu sa sainta ena dispeta tge dovra ia alloura atgnamaintg. Cun chellas dumondas èn s’occupos las scolars ed igls scolars an exercezis interactivs, sequenzas da teater e gis da gruppa. Els on amprandia da numnar sentimaints, da vaseir basigns e da formular supplicas an pe da far preteisas. Da cattar schliaziuns cun las qualas tots dus eran cuntaints (win-win) è sto aint igl center.

La finiziun culminonta è stada en teater curt segl plaz da pôssa noua tgi las scolaras ed igls scolars on savia mussar scu tgi els son schliier conflicts sen la stgela da pasch. Sustignias èn els nias digls accumpagneders animals, dalla giraffa e digl louf (igls migler ameis), tgi on amprandia da tigneir ansemen er an situaziuns difficilas. Uscheia è la nova stgela da pasch dalla Scola Surses neida inaugurada.

Igl project ò musso tgi unfants on en fegn flair per fairness e cuminanza. Cun la stgela da pasch on els survagnia en instrumaint per schliier conflicts da moda independenta e consciaints da sasez.